Maatregelen voor efficiëntere werking notariaat (art. 163 - 205 Potpourri V)

Via de vijfde Potpourri-wet neemt de wetgever een rist maatregelen voor een efficiëntere werking van het notariaat. De Ventôse-wet werd immers ruim 17 jaar geleden voor het laatst gemoderniseerd. De wet krijgt een grondige update om de nieuwigheden van de voorbije jaren te vatten, met bijzondere aandacht voor administratieve vereenvoudiging en werklastvermindering voor justitie.

We stippen hieronder kort een aantal belangrijke nieuwigheden aan:

Leeftijdsgrens: de leeftijdsgrens voor notarissen wordt afgestemd op deze die reeds is ingevoerd voor magistraten. Dit betekent dat notarissen voortaan kunnen worden aangesteld tot de leeftijd van 70 jaar. Vroeger was dit tot 67 jaar;

Bevoegdheidsbeperkingen: de ?beperkingen ratione personae? aan de bevoegdheid van de notaris omwille van persoonlijke, relationele of bloed- of aanverwantschapsredenen worden aangepast aan de huidige samenleving. Zo wordt rekening gehouden met de wettelijke samenwoning. Notarissen mogen dus geen akten verlijden waarin zij zelf, hun echtgenoot of wettelijk samenwonende of hun bloed- en aanverwanten (in rechte lijn zonder onderscheid van graad en in de zijlijn tot en met de tweede graad- partij zijn of waarin enige bepaling in hun voordeel voorkomt;

Moderne communicatiemiddelen: de Ventôse-wet voorziet voortaan in de mogelijkheid om, mits naleving van bepaalde garanties, de deelname op afstand van partijen bij een authentieke akte d.m.v. videoconferentie te laten plaatsvinden. Een mogelijkheid die al langer bestaat in het Wetboek van Vennootschappen voor de deelname aan algemene vergaderingen, ook wanneer die worden gehouden voor een notaris;

Notariële Aktenbank: er worden een aantal technische aanpassingen doorgevoerd aan de regelgeving zodat de (gefaseerde) inwerkingtreding mogelijk wordt;

Boekhoudgegevens: de Nationale Kamer van Notarissen moet toezicht houden op de boekhoudkundige verplichtingen van de notaris. En dat onverminderd de bevoegdheid van de provinciale kamers van notarissen. In het kader van dit toezicht kan de Kamer ?alle noodzakelijke maatregelen nemen met een preventief of dwingend doel?. Het toezicht van de Kamer gebeurt elektronisch. Alle gegevens worden 10 jaar lang bewaard;

Lijst: de Nationale Kamer stelt een elektronische lijst op van de kandidaat-notarissen, notarissen-titularis, geassocieerde notarissen en plaatsvervangers. De lijst moet regelmatig worden bijgewerkt. De lijst is publiek, behalve voor wat betreft de kandidaat-notarissen. De lijst zal gelden als authentieke bron van wie notaris is en behoudens tegenbewijs, wordt de voorkeur gegeven aan de vermeldingen op die lijst boven elke andere vermelding;

Derdenrekening: behalve in uitzonderlijke omstandigheden moet de notaris de op zijn derdenrekening ontvangen gelden zo vlug mogelijk doorstorten aan de bestemmeling. Wanneer de notaris om gegronde redenen de gelden niet binnen het reglement van de Nationale Kamer van notarissen bepaalde termijn, en uiterlijk binnen 4 maanden (voorheen 2) na ontvangst ervan, kan overmaken, moet hij deze gelden op een rubriekrekeningstorten. Let op, momenteel is er geen ?door de Nationale Kamer vastgelegde termijn?. De nieuwe termijn van 4 maanden is dus automatisch van toepassing. Er wordt wel aangeraden om sneller te rubriceren, vooral voor grote sommen of voor nalatenschappen. Het minimumbedrag wordt trouwens verhoogd van 2.500 euro naar 10.000 euro. Daardoor wordt het aantal te rubriceren verrichtingen beperkt. Het door de koper betaalde voorschot of de waarborg in verband met een vastgoedtransactie zullen niet meer gerubriceerd moeten worden;

Eedaflegging: nieuw benoemde notarissen moeten het proces-verbaal van hun eedaflegging niet langer neerleggen op de gemeenten van hun standplaats. De neerlegging op de griffie van de rechtbank van eerste aanleg van het rechtsgebied waarbinnen ze hun ambt uitoefenen, volstaat. Die registratie verloopt trouwens al jaren automatisch;

Gerechtelijke mandaten: de gerechtelijke opdrachten waarmee een geassocieerde notaris wordt belast, kunnen voortaan van rechtswege en zonder nieuwe aanwijzing, worden uitgevoerd door andere notarissen van de associatie;

Vermindering honorarium: de Ventôse-wet voorziet voortaan in een vermindering van 250 euro op het honorarium van de notaris bij het verlijden van een aankoopakte voor een enige gezinswoning voor die personen die voor het verrichten van deze aankoop een beroep doen, voor een financiering van minstens 50% van de waarde, op een hypothecaire lening of een kredietopening waarvoor ze, op basis van een wettelijke bepaling, voor het verlijden van deze akte een halvering van het honorarium van de notaris kunnen genieten. Om het toepassingsgebied te verruimen werd de vereiste van ?een eerste? gezinswoning veranderd naar ?enige gezinswoning?. De verwijzing naar het verminderde registratierecht van 6% werd geschrapt aangezien die in geen enkel gewest nog actueel is;

Notarieel Fonds: de terugbetaling van de verminderde erelonen zijn een bijzondere bestemming van openbaar belang. Het is daarbij van belang dat het Notarieel Fonds het initiatief kan nemen om zijn middelen aan te wenden voor andere maatschappelijk zinvolle doeleinden of projecten uit de notariële wereld. Die mogelijkheid wordt ingevoerd. Zij het dat deze uitzonderlijke aanwending alleen mogelijk is mits goedkeuring van de minister van Justitie.

Dit zijn slechts enkele van de lange lijst aanpassingen. En hoewel de meeste vrijwel meteen in werking treden 10 dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad - dat is 3 augustus 2017 - gelden een aantal overgangsbepalingen en afwijkende data van inwerkingtreding. De artikelen met betrekking tot de elektronische controle op de boekhoudkundige verplichtingen, de elektronische lijst van kandidaat-notarissen, notarissen-titularis, geassocieerde notarissen en plaatsvervangers en het beheer van de Notariële Aktenbank treden bijvoorbeeld pas in werking op 1 januari 2020. Uiterlijk, want de Koning kan een vroegere datum vastleggen.

Bron: Wet van 6 juli 2017 houdende vereenvoudiging, harmonisering, informatisering en modernisering van bepalingen van burgerlijke recht en van burgerlijk procesrecht alsook van het notariaat, en houdende diverse bepalingen inzake justitie, BS 24 juli 2017. (art. 163-205 Potpourri V).